Εκκλησία Παναγίας Χρυσοπολίτισσας-Βοηθητικοί χώροι

Τίτλος

Εκκλησία Παναγίας Χρυσοπολίτισσας-Βοηθητικοί χώροι

Εναλλακτικός τίτλος

Σπίτι Κωστή και Αθηνάς Σιακαλλή "Μουστιή"

Δημιουργός

1η) Στέφανος Κυριαζής

2η) Γιώργος Ελισσαίου, "Τζιερύνεια, Μάνα μου"

Συνεργάτες

Δήμος Κερύνειας

Φώτος Λουκάς

Περιγραφή

Έρευνα-κείμενο: Φώτος Χρ. Λουκάς – Ιωάννα Φουρουκλά

1η Φωτ.: Ο φακός ατενίζει προς ανατολάς.
Άποψη-κάτοψη της εκκλησίας Παναγίας Χρυσοπολίτισσας [Τεμ. 95], χωρίς στέγη, λεηλατημένη και εγκαταλελειμμένη.
Το διώροφο στα νότια της εκκλησίας, είναι το προικώο της Ελένης Τοτόζη και του Πετρή Μιχαηλίδη [Τεμ. 237]. Δίπλα-ανατολικά, είναι οι βοηθητικοί χώροι της εκκλησίας [Τεμ. 129], τα δωμάτια, ο ελιόμυλος και δίπλα, προς ανατολάς, η κατοικία του παπά Αλέξανδρου Καραμαλλάκη [Τεμ. 48], ιδιοκτησία της εκκλησίας.
Αριστερά μερικά από τα κτίσματα επί της Β. Βουλγαροκτόνου με πρόσοψη στο λιμάνι.
Στο βάθος διακρίνεται ο μιναρές του τζαμιού Cafer Paşa Camii mosque και πιο πίσω το κάστρο.

Τα βοηθητικά κτίσματα [Τεμ. 129] βρίσκονται στα νότια της εκκλησίας αλλά και πίσω από το Ιερό.

«…Δίπλα από την εκκλησία υπάρχει το σπίτι του ιερέα, δωμάτια για διανυκτέρευση των ξένων προσκυνητών που έρχονται από την απέναντι ακτή αλλά και από πιο μακριά, από το Κίεβο και άλλα μέρη της Ευρώπης, όπου υπάρχουν Ορθόδοξοι. Από τα υποστατικά της Χρυσοπολίτισσας δε λείπει ούτε ο ελιόμυλος, που εξυπηρετεί την κοινότητα, καθώς και αίθουσα σχολείου (όπως επιβεβαιώνει ο Ιερώνυμος Περιστιάνης: «ο πρώτος διδάξας τα 'Κοινά Γράμματα', (Οκτώηχον, Ψαλτήριον, Παιταωΐα (= Παιδαγωγίαν), Απόστολον και τα μηνιαία” ήταν κάποιος Γιαννάτζης, επίσης από το Κάρμι. Το σχολείο του Γιαννάτζη ήταν σε ένα δωμάτιο της εκκλησίας Χρυσοπολίτισσας και εκεί μαζεύονταν τα παιδιά γύρω στο 1853…».
[Πληροφορία: Δρ Έρση Δημητριάδου “Τα σχολεία της Κερύνειας”].

Απόσπασμα από την αφήγηση του Γιάννη Μιχαήλ Καρκανιά στο βιβλίο «Η Κερύνεια στις μνήμες των εκτοπισμένων Ελλήνων κατοίκων της», έκδοση του Λαογραφικού Όμιλου Κερύνειας: «Τζαι δίπλα της Χρυσοπολίτισσας είσιεν έναν ελιόμυλον, μες στην αυλήν της εκκκλησίας. Ήταν της εκκλησιάς ο ελιόμυλος. Τζι ενοικίαζέν τον ο μακαρίτης ο πατέρας μου τον ελιόμυλον τζείνον… Μες στην αυλήν της Χρυσοπολίτισσας ήταν τζ η κατοικία του παπά, του παπά της Τζερύνειας.».

Το πρεσβυτέριο και ο ελιόμυλος έχουν όψη προς την εκκλησία, ενώ μια μικρή αποθήκη έχει όψη και στην οδό Ιουστινιανού, ανάμεσα στο σπίτι του Κώστα Ποέρου και του παπά Αλέξανδρου. Στο μικρό σπιτάκι (ένα δωμάτιο όλο κι όλο) στα ανατολικά, πίσω από το Ιερό, μένει ο Κωστής Σιακαλλής [;] ή “Μούστιης” όπως είναι γνωστός, με τη σύζυγό του Αθηνά ή “Μούστιενα” (με καταγωγή από τη Λάπηθο). Το σπίτι εφάπτεται με το σπίτι του Παπαλέξαντρου Καραμαλλάκη, το οποίο βρίσκεται ανατολικά επί της οδού Θεοδώρας. Ο Κωστής είναι λούστρος στο επάγγελμα και μαζί με τη “Μούστιενα”, αγαπημένο ζευγάρι, πάντα μαζί έχουν πιάτσα έξω από το μαγαζί του Χριστοφή Κέστα, στο κέντρο της πόλης.
Ο Μούστιης είναι αδελφός του Φανή Σιακαλλή του καφετζή, ο οποίος γύρω στο ’40 έχει καφενείο δίπλα από το βιβλιοπωλείο του Ραγουζαίου, στην οδό Ελλάδος. Ο Φανής έχει σύζυγο την Παντελού και διαμένουν στην οδό Θεοδώρας, δίπλα (νότια) της οικίας του Ζήνωνα και της Ειρήνης Παρίση. [Πληροφορίες: Έλλη Γιαγκώζη].
Η είσοδος στο σπίτι του Μούστιη, αλλά και των άλλων δωμάτων πίσω από την εκκλησία, γίνεται και από μία ξύλινη ορθογώνια πόρτα δίπλα στην παλιά φουντάνα, στη βόρεια όψη της εκκλησίας, επί της οδού Βασιλείου Βουλγαροκτόνου
Σύμφωνα με το Σίμο Σιμάκη, σ’ αυτήν την κάμαρη έμενε πριν μια περίοδο ο τελάλης της Κερύνειας ο Τύλληρος.

ΟΙ ΛΟΥΣΤΡΟΙ της Κερύνειας
Πέριξ της Χρυσοπολίτισσας κατοικούν δύο λούστροι, ο Σαββής ή Σιαβής (Shavvish) (νοτιοδυτικά, στην οδό Χρυσοπολιτίσσης, δίπλα στον σπίτι του Πετρή του καφετζή) και ο Κωστής ο Μούστιης (στον περίβολο της εκκλησίας της Χρυσοπολίτισσας, στη νοτιοανατολική της γωνία).

Όπως μας πληροφορεί η Έλλη Γιαγκιώζη, η Μούστιενα έχει καταγωγή από τον τη Λάπηθο ενώ ο Σαββής ήταν στην Αμερική, αρρώστησε, ήρθε στην Κερύνεια και έγινε λούστρος

Ο Σίμος Σιμάκης συμπληρώνει πως … Μούστιης και Σαββής είναι ανταγωνιστές. Με το κασελάκι του ο Κωστής παρέα με τη σύζυγο του Αθηνά, ή Μούστιενα, κάνουν πιάτσα έξω από το κατάστημα του Χριστοφή Κέστα. Στο ίδιο πεζοδρόμιο ή στο απέναντι, αναλόγως της κατάστασης των μεταξύ τους διαπροσωπικών σχέσεων, στήνει το κασελάκι του και ο Σαββής. Ειρηνευτικές υπηρεσίες προσφέρει εθελοντικά και στους δύο ο Κούλλης Λεπτός.
Οι δύο λούστροι αντικατέστησαν τούς προγενέστερους Χοιριπής και Τουμανή.

Αλλά και ο Κυριάκος Κλαβαριώτης θυμάται περιστατικό της εποχής και μας το διηγείται: «Απ' έξω από του Κέστα και των Λεπτών (999999999 shop) αντίστοιχα, δηλ. διαγωνίως πάνω στο σταυροδρόμι, "εθρονιάζουνταν" οι δύο στιλβωτές, Σιαβής (Shavvish) και Μούστης (Moushtis). Ο μεν Σιαβής ορυόταν, όταν τού σφύριζαν, ο δε Μούστης, όταν τον αποκαλούσαν έτσι. Ο μ. Κούλλης (Λεπτός) λοιπόν έστηνε το σκηνικό από την πόρτα του καταστήματός του, αστεΐζοντας και προκαλώντας τους δύο, με αποτέλεσμα αυτοί όχι μόνο να βρίζουν και να βρίζονται, αλλά και να αλληλοεκσφενδονίζουν ποτσούθκια της πογιάς (μάρκας Carr's ‘Estd. 1837’) διαφόρων αποχρώσεων και να βάφεται το οδόστρωμα... Μεγάλη πλάκα της εποχής».

Στο βιβλίο «Τζιερύνεια μάνα μου» του Γιώργου Ελισσαίου, εκτός από το Μούστιη, αναφέρονται άλλοι δύο λούστροι, ο Χειριπής (*1) και ο Τζυρκαλλής ο Τουμανής (*2).

(*1) Για τον Κώστα Χειριπή (Shειριπή):
Ο Κώστας Χειριπής είναι γιος του Λευτέρη Χειριπή. σύζυγος Ειρήνης Γεωργίου Μουσκή (κόρη της Ευλαβίας Καραπέττη και του Γιώρκου). Από το γάμο τους, ο Κώστας και η Ειρήνη , αποκτούν οκτώ παιδιά, την Παρασκευούλα Χειριπή (παντρεύεται Πολωνό και μεταναστεύει στην Αγγλία), το Χριστάκη Χειριπή (που ήταν παπουτσής στο επάγγελμα και άγαμος), τον Αντωνάκη Χειριπή (πογιατζής στο επάγγελμα, σύζυγος Σοφούλας Σολή Λουκά), την Καλομοίρα-Μυρούλα Χειριπή (παντρεμένη με τον Κυριάκο), τον Χρυσόστομο Χειριπή (υπάλληλος σε κουρείο, μεταναστεύει στην Αγγλία όπου γνωρίζει και παντρεύεται τη Φωτού Παναγιώτη Γεωργίου Κιλικίτα), τον Γεώργιο Ελευθερίου, πογιατζής στο επάγγελμα, παντρεύεται τη Σωτήρα από τον Άη Γιώρκη και αργότερα τη Παναγιώτα από την Πέγεια), την Ξένια Χειριπή και τον Αντρέα Χειριπή (πογιατζής, παντρεύεται την Καραβιώτισσα Μαρία Σάββα Παπαΐγνατίου.
Για κάποιο διάστημα η οικογένεια Χειριπή φέρεται να μένει στους σπήλιους του Χειριπή, πριν τη Τσιακκιλερήν της Κερυνειας;

(*2) Σχετικά με τον Τζυρκαλλή μάλλον πρόκειται για λάθος, γιατί όπως σημειώνει η Ερασμία Ελισσαίου, «…Τζυρκαλλής και Τουμανής είναι δύο διαφορετικά πρόσωπα. Ο Τουμανής είναι λούστρος και ο Τζυρκαλλής έχει καφενείο δίπλα στο Ταχυδρομείο και ο οποίος κυκλοφορεί με βράκα...».
Να σημειώσουμε πως ο λούστρος Τουμανής είναι ο Μιχάλης, πατέρας του Ανδρέα Τουμανή, γνωστούς και ως “Πάκκου” ή “Πατέρα”.

Η Δρ Έρση Δημητριάδου, στη μελέτη της “Επαγγέλματα της πόλης Κερύνειας το 1946”, αριθμεί τρεις (3) λούστρους

Τα επαγγέλματα της πόλης Κερύνειας το 1946

2η Φωτ.: Ο λούστρος Κωστής Σιακαλλής "Μουστιής" με τη "Μούστιενα", τη σύζυγό του Αθηνά, διά χειρός Γιώργου Ελισσαίου.
Διαμένουν σε έναν από τους βοηθητικούς χώρους ανατολικά του Ιερού της εκκλησίας Χρυσοπολίτισσας [Τεμ. 129].

Ημερομηνία

1974/...
1974/...

Τύπος

image

Μορφή

jpg

Θέμα

Εκκλησία See all items with this value

Άνθρωπος See all items with this value

Οικία/Διαμέρισμα See all items with this value

Αποθήκη See all items with this value

Κατάστημα / Εργαστήρι See all items with this value

Χωρική κάλυψη

35.3411913, 33.3198375

Τοποθεσία

Οδός Χρυσοπολιτίσσης

Αναγνωριστικό

1210_Χρυσοπολιτίσσης_000_129_0630
1210_Χρυσοπολιτίσσης_000_129_0637

Αναφέρει

Featured