Ο ΝΔ πύργος ή καμούζα

Τίτλος

Ο ΝΔ πύργος ή καμούζα

Δημιουργός

1) cyprusscene.com

2) Heigaz Mangoian

3) William Dreghorn

4) Pήνα Κατσελλή, Κερύνεια, Ιστορική Λαογραφική Έρευνα, Β' Έκδοση

5-9) Marika Griffo

10) Μαρία Κυριάκου

11+12+14) Αντωνία Κυπριανού

13) Παύλος Νακούζι

Συνεργάτες

Δήμος Κερύνειας

Φώτος Λουκάς

Περιγραφή

Έρευνα-κείμενο: Φώτος Χρ. Λουκάς – Ιωάννα Φουρουκλά

1η Φωτ.: Ο φακός ατενίζει ΒΑ.
Φωτογραφία του ΝΔ πύργου ή καμούζας, το έτος 1838, όπως αναγράφεται στο περιθώριο, στην οδό Ερμού, νοτιοανατολικά της Δημοτικής Αγοράς-παντοπουλείου.

Στη συμβολή της οδού Ελλάδος με την οδό Ερμού, δεσπόζει επιβλητικός ο κυκλικός πύργος ή καμούζα [Τεμ. 197], ο ΝΔ πύργος του τείχους. Δεξιά-ανατολικά σχηματίζεται μια μικρή ‘πλατεία’, επί της οδού Ελλάδος, η κύρια πιάτσα των ταξί στην Κερύνειας. Σ’ αυτή τη μικρή πλατεία, στήνει το περίπτερο-Γραφείο ταξί ο Πελλαπαϊσιώτης Γιάννης Ουσταγιάννης με την επωνυμία “Τζων ΤΑΞΙ”.
Ανατολικά, επί της οδού Ελλάδος 33, είναι το Πρατήριο-Κάβα ΚΕΟ ΛΤΔ, του Χριστόφορου Καϊμακάμη Λόντου.

Η καμούζα έχει πρόσβαση από ένα στενό δρομάκι από την οδό Ερμού, βόρεια. Το δρομάκι αυτό είναι παράλληλο με την οδό Ελλάδος, πίσω από τα καταστήματα που έχουν πρόσοψη επί της Ελλάδος, και οδηγεί στη Στοά Σαριπόλου, ανάμεσα στο διώροφο σπίτι ιδιοκτησίας Νικόλα Φιερού ‘Κουτσουλλή’ και το ζαχαροπλαστείο Σιαξατέ.

Υπάρχει αναφορά πως η καμούζα, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, λειτουργεί ως φυλακή.
«…Η καμούζα που ήταν κοντά στο παζάριν, παλιά, στην Τουρκοκρατίαν, ήταν φυλακές τους Τούρκους. Έτσι μας είπαν. Έμπηκα μέσα, ήταν χόρτα βλαστημένα, αναθρήτζιες, πέτρες, χαλασμένα τζιαι 'που πάνω ξιστίαστη. Τζι ελαλούσαν μας εν' δαπάνω που 'βάλασιν τον Φαούταν 'που το Κάρμιν τζι εδήσαν τον τζι εβάλαν τον να υπογράψει, να δώσει το ππεριάνιν. Τον τζύρην της πεθθεράς μου. Να δώσει το χωράφιν, έτσι το 'λαλούσαν, γιατί επάλιωσεν με τρεις Τούρκους τζι έδκιωξέν τους, επήαν να του πιάσουν το χωράφιν, τζειαμαί στο Φουντζίν. Να υπογράψει, 'εν υπό γραψεν τζι εφέραν τον τζι εδήσαν τον πά' στην καμούζαν τρεις ημέρες τζι έφαν το λιοπύριν, ύστερα εκατεβάσαν τον, υπόγραψεν τζιαι στες τρεις ημέρες επέθανεν. Επί καιρόν της Τουρκοκρατίας τούτα..».
[Απόσπασμα από συνέντευξη της Ελενίτσας Χαραλαμπίδου η οποία δημοσιεύεται στο βιβλίο ‘Η Κερύνεια μέσα από τις μνήμες των Ελλήνων κατοίκων της’, έκδοση του Λαογραφικού Ομίλου Κερύνειας].

Σύμφωνα με τον Σπύρο Κλεάνθους: «Μέσα στον “Κούλα” λάμβανε μέρος και η θανάτωση (δολοφονία) των αδέσποτων και ‘’λυσσασμένων’’ σκυλιών. Τρόπος θανάτωσης ήταν η μέθοδος με καυσαέρια προερχόμενα από το εξωστ (exhaust) του αυτοκινήτου του Δημαρχείου».

Ο Ξενής Λιονταρής, σε αφήγησή της στο βιβλίο “Η Κερύνεια μέσα από τις μνήμες των Ελλήνων κατοίκων της”, αναφέρει πως «…το Δημαρχείον μες στο κούλαν έβαλλεν εργαλεία, κάτι τσάππες, κάτι φκυάρκα, κάτι σαρκές πο' 'σαρίζαν…».

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ για την “ΚΑΜΟΥΖΑ”
-- «Μια κυκλική πέτρινη κατασκευή είναι ακόμη και σήμερα ορατή μέσα στην παλιά πόλη της Κερύνειας. Απ' όσο γνωρίζουμε, η πόλη της Κερύνειας ήταν ήδη οχυρωμένη κατά τους βυζαντινούς χρόνους, αλλά κατά τη διάρκεια του πολέμου των Λογγόβαρδων, πριν από την κατάληψη της πόλης, η ομάδα του Φρειδερίκου Β', υπό τη διεύθυνση του λοχαγού Philippo Genardo, βελτίωσε την άμυνα της πόλης: σε αυτή τη φάση υποθέτουμε την κατασκευή του στρογγυλού πύργου στη νοτιοδυτική γωνία των τειχών της πόλης της Κερύνειας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φρειδερίκου Β΄ Hohenstaufen (1211-1250) σημειώθηκε επανάσταση στον σχεδιασμό των τειχών της πόλης, οι γωνιακοί πύργοι μετανάστευσαν προς τα έξω. Την εποχή αυτή βελτιώθηκε το λεγόμενο ‘systeme Philippien’ εισάγοντας κυλινδρικούς γωνιακούς πύργους για τις οχυρώσεις της πόλης. Ο Φρειδερίκος βρισκόταν στην Κύπρο το 1228, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τεκμηριώνεται ότι η ομάδα του έχτισε νέες οχυρώσεις στην Κερύνεια. Ο πύργος περιλαμβάνει κάποια σπόλια (σ.σ. Από τη λατινική λέξη spolium = λάφυρο. Τμήματα αρχιτεκτονικών μελών κατεστραμμένων κτηρίων. Συχνά χρησιμοποιούνται ως οικοδομικό υλικό σε δεύτερη χρήση) προφανώς ρωμαϊκής προέλευσης».
Περιγραφή Marika Griffo, από την Εργασία της με τίτλο «The round corner tower of Kyrenia's city walls (1211-1232)», η οποία δημοσιεύτηκε το 2017

The round corner tower of Kyrenia's city walls (1211-1232)

-- Ο στρογγυλός πύργος χτίστηκε κατά την περίοδο των Λουζινιανών, περίπου το 1300, χρησιμοποιώντας ρωμαϊκές πέτρες. Ήταν ενωμένος με άλλους πύργους με ένα τείχος που περιέκλειε την πόλη της Κερύνειας.
Τα τείχη κατέρρευσαν σταδιακά και μέχρι το 1600 ήταν αδύνατο να χτιστούν σωλήνες έξω από τα τείχη. Ο στρογγυλός πύργος έμεινε εγκαταλελειμμένος για αρκετά χρόνια καθώς αποχαρακτηρίστηκε ως κέλυφος χωρίς στέγη.
Το 1987 ο κ. Ian Smith (σ.σ. Εγγλέζος μεσίτης εγκατεστημένος στα κατεχόμενα) απευθύνθηκε στο «Υπουργείο Αρχαιοτήτων» για να ζητήσει άδεια για την αποκατάσταση του κτιρίου. Καταρτίστηκαν σχέδια και τοποθετήθηκε υαλοβάμβακας και κατά τη διάρκεια των εργασιών ανασκαφής αποκαλύφθηκε ένα πρόχειρο "ράφι". Αυτό και το δάπεδο καλύφθηκαν με φυσικές πέτρινες πλάκες.
[Πληροφορίες, από πινακίδα -μετά το 1974- επί της καμούζας]

-- Στην ονομασία ‘Καμούζα’ αναφέρεται ο Ιερώνυμος Περιστιάνης (1870-1931) στον παρακάτω σύνδεσμο...

...Φιλοκύπρος

-- Η Αυγή Σοφοκλέους Πάρπα συμπληρώνει πως η λέξη ‘Γκαμούζα’ (Τζιαμούζα) χρησιμοποιείται υβριστικά για να δηλώσει χοντρή γυναίκα που είναι συγχρόνως και άτσαλη, ατσούμπαλη... Προέρχεται από αιγυπτιακή λέξη ‘γκάμους’ για το βουβάλι, ενώ στη Κρήτη και στην Κύπρο λέγεται η λέξη ‘τζιαμούζα’ αναφέρεται στην αγελάδα...

2η Φωτ.: Κερύνεια 1877. Ο φακός επί της Μεγάλου Κωνσταντίνου (η οποία ακόμη δεν έχει διανοιχτεί) ατενίζει Δ-ΝΔ με τον Άγιο Ιλαρίωνα στο βάθος.
Το ΝΔ προπύργιο των τειχών, η καμούζα στην οδό Ερμού, ΝΑ της Δημοτικής Αγοράς, του παντοπουλείου.
Διακρίνεται ανθρώπινη φιγούρα στην είσοδο της καμούζας. Tο κτήριο της Δημοτικής Αγοράς δεν έχει ακόμα κατασκευαστεί, ούτε η γύρω περιοχή.

3η Φωτ.: Σκαρίφημα χάρτη της περιοχής γύρω από το λιμάνι το 1300 μ. Χ. με τις Λουζινιανές οχυρώσεις (πύργοι και τείχη το οποίο σχεδιάστηκε το 1975 από τον William Dreghorn.
Αναλυτικά:
Α. Η “καμούζα” είναι ο ΝΔ πύργος των Λουζινιανών οχυρώσεων της Κερύνειας επί της οδού Ερμού.
Β. Ο ημικυκλικός πύργος της οδού Αρχαγγέλου Μιχαήλ, ο οποίος διατηρείται μέχρι σήμερα, αφού απαλλοτριώθηκαν και κατεδαφίστηκαν δύο ιδιοκτησίες οι οποίες βρίσκονταν μπροστά του. Έχει 'πλάτη' στην οδό Ελευθερίας, περίπου πίσω από το σπίτι του Κώστα Χριστοδουλίδη “Σίγγερ”.
C. Ένας δεύτερος ημικυκλικός πύργος επί της Αρχαγγέλου, ο οποίος δεν υφίσταται αλλ' ούτε η ακριβής του θέση έχει προσδιοριστεί.
D. Ορθογώνιος πύργος, εκεί που κτίστηκε η εκκλησία του Αρχάγγελου…
Ε. Πύργος εκεί που κτίστηκε το τελωνείο.
F. Πύργος παρά το “τοιχούδι”, στην μετέπειτα οδό Μιτσή.
G. Ο κούλας του λιμανιού.
H. Πύργος στο ύψος της οικίας Δ. Σεβέρη και της Αγγλικανικής εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα.
I. Ο διπλός πύργος της κυρίας εισόδου της Κερύνειας (βορειοανατολικά του Δημαρχείου).

4η Φωτ.: Η Κερύνεια του 1.200 μ.Χ. Σκίτσο-χάρτης της περιοχής γύρω από το λιμάνι με τις Λουζινιανές οχυρώσεις (πύργοι και τείχη).
Αναλυτικά:
Α. Η “καμούζα” είναι ο ΝΔ πύργος των Λουζινιανών οχυρώσεων της Κερύνειας επί της οδού Ερμού.
Β. Ο ημικυκλικός πύργος της οδού Αρχαγγέλου Μιχαήλ, ο οποίος διατηρείται μέχρι σήμερα, αφού απαλλοτριώθηκαν και κατεδαφίστηκαν δύο ιδιοκτησίες οι οποίες βρίσκονταν μπροστά του. Έχει 'πλάτη' στην οδό Ελευθερίας, περίπου πίσω από το σπίτι του Κώστα Χριστοδουλίδη “Σίγγερ”.
C. Ένας δεύτερος ημικυκλικός πύργος επί της Αρχαγγέλου, ο οποίος δεν υφίσταται αλλ' ούτε η ακριβής του θέση έχει προσδιοριστεί.
D. Ορθογώνιος πύργος, εκεί που κτίστηκε η εκκλησία του Αρχάγγελου…
Ε. Πύργος εκεί που κτίστηκε το τελωνείο.
F. Πύργος παρά το τοιχούδι, στην μετέπειτα οδό Μιτσή.
G. Ο κούλας του λιμανιού.
H. Πύργος στο ύψος της οικίας Δ. Σεβέρη και της Αγγλικανικής εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα.
I. Ο διπλός πύργος της κυρίας εισόδου της Κερύνειας (βορειοανατολικά του Δημαρχείου).

5η Φωτ.: "The round corner tower of Kyrenia's city walls (1211-1232)" by Marika Griffo, Published 2017.

6η Φωτ.: Σκίτσο του ΝΔ πύργου, της καμούζας, από τον Camille Enlart, (Γάλλο αρχαιολόγο, ιστορικό της γαλλικής και ιταλική γοτθικής αρχιτεκτονικής, ο οποίος το 1896 επισκέφθηκε -υπό την αιγίδα του γαλλικού κράτους- την Κύπρο, για να μελετήσει τη γοτθική αρχιτεκτονική αλλά και οικοδομήματα από την εποχή των Σταυροφοριών).

7η Φωτ.: Κάτοψη του ΝΔ πύργου των τειχών -καμούζα- σχεδιασμένη από τη Marika Griffo, 2017

8η Φωτ.: Τομή του ΝΔ πύργου -καμούζα- όπως φαίνεται από το βόρειά του πλευρά, όπου και η είσοδος, σχεδιασμένη από τη Marika Griffo, 2017.

9η Φωτ.: Η είσοδος στον ΝΔ πύργο των τειχών, καμούζα, στο βόρειο μέρος, σχεδιασμένη από τη Marika Griffo, 2017.

10η Φωτ.: Ο φακός επί της οδού Ελλάδος ατενίζει προς βορρά.
Ο ΝΔ πύργος -γνωστός και ως καμούζα [Τεμ. 197]- στο νοτιοδυτικό όριο της Ερμού, με το περίπτερο-γραφείο ταξί "Τζων" του Ουσταγιάννη [Τεμ. 236], στα δεξιά ανατολικά, επί της οδού Ελλάδος. Στο βάθος διακρίνεται η Δημοτική Αγορά, το παντοπουλείο [Τεμ. 170].

11η Φωτ.: Άποψη από το εσωτερικό του ΝΔ πύργου, της καμούζας [Τεμ. 197].

12η Φωτ.: Άποψη από το εσωτερικό του νοτιοδυτικού πύργου, της καμούζας [Τεμ. 197] με το θόλο, ο οποίος, μετά το 1974, επικαλύφθηκε με πλέξιγκλας.

13η+14η Φωτ.: Άποψη από το εσωτερικό του ΝΔ πύργου, της καμούζας [Τεμ. 197].

Ημερομηνία

1838
1887
1975
1200
2017
1913
2017
2017
2017
2017
1974/...
1974/...
1974/...
1974/...

Τύπος

image

Μορφή

jpg

Θέμα

Μνημείο See all items with this value

Συσχέτιση

Λουζινιανές οχυρώσεις πέριξ του λιμανιού

Χωρική κάλυψη

35.340420, 33.319360

Τοποθεσία

Οδός Ερμού

Αναγνωριστικό

1060_Ερμού_000_197_0830
1060_Ερμού_000_197_0829
1060_Ερμού_000_197_0831
1060_Ερμού_000_197_0874
1060_Ερμού_000_197_0832
1060_Ερμού_000_197_0833
1060_Ερμού_000_197_0834
1060_Ερμού_000_197_0835
1060_Ερμού_000_197_0836
1060_Ερμού_000_197_0837
1060_Ερμού_000_197_0842
1060_Ερμού_000_197_0843
1060_Ερμού_000_197_0844
1060_Ερμού_000_197_0845