-
Τίτλος
-
Οδός Βικτωρίας: ένα αλλιώτικο σεργιάνισμα…
-
Εναλλακτικός τίτλος
-
Μια βουτιά στο παρελθόν
-
Δημιουργός
-
Ρήνας Κατσελλή, "Σάβας Χρίστης"
-
Συνεργάτες
-
Δήμος Κερύνειας
-
Φώτος Λούκας
-
Περιγραφή
-
Έρευνα-κείμενο: Φώτος Χρ. Λουκάς – Ιωάννα Φουρουκλά
-
Φωτογραφία 1929. Ο φακός ατενίζει προς βορρά, στα νότια της οδού Ελευθερίας.
Card Postal που εστάλη από τον Σάβα Χρίστη, με τα εξής στο οπισθόφυλλο:
«1929, Βίχτωρα Μ. Κασσιλιάν.
Αυτός είναι ένας δρόμος της Κερύνειας που λίγο μέρος το ασφαλτόστρωσαν, εκεί στου Λεπτού που πηγαίνει κάτω στη θάλασσα. Εκεί που σου γράφω ένα (1) είναι το δημαρχείο που έχτισαν, είναι ωραίο πολύ και μέσα παντοπωλείο.
Σου το στέλλω. Μαρία Κασσιλιάν».
-
Ξεκινώ την περιπλάνησή μου από την οδόν Λαπήθου, κάνοντας μια βουτιά στο …παρελθόν. Στρέφω το βλέμμα στο μπαλκόνι αριστερά να χαιρετήσω τον Γεώργιο Σταυρίδη “Ραγιά”. Αλλά φευ, δεν είναι εκεί. Μάλλον θα επιμελείται της νέας εκδόσεως του φύλλου της εφημερίδας “Ὁ Ραγιᾶς” - Ὁ Ῥωμηός της Κερύνειας -, «ἡ ἔμμετρος εἰκονογραφημένη ἐφημερίς, τό μᾶλλον πρωτότυπον και μόνον σατυρικόν φύλλον τñς Κύπρου ἥτις εκδίδεται τρìς τοῦ μηνός, μἑ συνδρομήν εὐθηνοτάτη, ὓλη τερπνὴν καì ἐπαγωγό, ποὺ ὅλους τοὺς εὐχαριστεῖ, ὅλους τοὺς κάμνει νὰ γελῶσι, νὰ λησμονῶσι τὰς λύπας».
Οργανωμένος ήτο «Ὁ Ραγιᾶς» όπως ο ίδιος μας εξαγγέλλει: «Του “Ραγιά” μας το γραφείον εις το σπίτι μου εδρεύει, μέσα στο τυπογραφείον. Ως εξής δε συνορεύει: Εις τον δρόμον Βικτωρίας - αντικρύ το Δημαρχείον, με βοήν με φασαρίας - στο πλευρόν Ξενοδοχείον».
Τῷ ὄντι, σε στήλη «Μερικαì είδοποιήσεις καί τινες καταχωρήσεις» του “ΡΑΓΙΑ”, διαβάζω τα εξής «Φέρω εἰς γνώσιν τοῦ κοινοῦ, τῶν χωρικῶν και ξένων: Εἰς τὴν Κυρήνειαν ὁ “Ραγιᾶς” ἔχει ξενοδοχεῖον, καθ’ ὅλα πλουτισμένον, μαζñ μ’ ἑστιατόριον καὶ μέγα Πανδοχεῖον, γιὰ πεζοπόρους εὐγενεῖς, καμήλους θεργιακλεῖς…». Είναι η χρονιά που ο Γεώργιος Σταυρίδης δεν κατοικεί στην Κερύνεια και νοικιάζει το ανώι του σπιτιού του, πάνω από το τυπογραφείο του, στον Θεόδουλο Παναγιώτου, που το ονομάζει "Νέον ξενοδοχείον “Βικτώρια".[2]
Έτσι, επισκέπτομαι το εν λόγω «HOTEL & RESTAURANT “VICTORIA” proprietor: Theod. Panayiotou για ένα Table d’ hote» και διαπιστώνω πως όντως «εμπλουτίσθη εσχάτως διά νέων επίπλων και επρομηθεύθη φίλτρα ύδατος συστήματος Παστέρ». Ο γνωστός εν Κυρηνεία ξενοδόχος κ. Θεόδουλος μου κατέστησε γνωστόν ότι «εις το άριστον υπό πάσαν έποψιν ξενοδοχείον του “Βικτώρια”, εκτός της αμέμπτου καθαριότητος και μοναδικής περιποιήσεως παρέχεται μαγειρική οικογενειακή και πάντοτε νωπόν γάλα και βούτυρον». Το εν λόγω ξενοδοχείο, διαφημίζεται και εις την Αγγλικήν γλώσσαν ως «... the newest and most comfortable family hotel» το οποίο διαθέτει «Healthy bedrooms, European baths, excellent couisine, moderate terms» αλλά και «table d’ hote & a la carte».
Ακολούθως, κάνω μία στάση εις το «ΚΟΥΡΕΙΟΝ “Η ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ” του Χατζηλούκα, ο οποίος με “ξυράφι ελαφρό και ψαλίδι αθηναϊκόν» επιμελήθηκε της πλούσιας, τότε, κόμης μου.
Και πράγματι, απόλαυσα «Τέχνην τελείαν – Ξυράφι ἐλαφρό – Ψαλίδι ἀθηναϊκόν – Ἀρώματα εὐώδη – Καθαριότητα άμεμπτον – προθυμίαν ἔκτακτον…»
Φυσικά είχε προηγηθεί η ανάγνωση της σχετικής διαφήμισης… «ΘΕΛΕΤΕ να ξυρισθήτε μετά τέχνης καὶ κανόνος καὶ νὰ φαίνεσθε γαμβροί μυρωδάτοι καὶ ἁβροί; Τρέχτε στοῦ Χατζηλουκᾶ ποὺ ξυρίζει τεχνικά καί εἰς τὰς περιποιήσεις εἶνε ἄριστος, καὶ μόνος».
Ανεβαίνω στον όροφο ο οποίος φιλοξενεί τον «ΣΥΛΛΟΓΟΝ ΕΝΩΣΙΣ ΝΕΩΝ» και μαθαίνω πως ο εν λόγω Σύλλογος, ο Σ.Ε.Ν. «… εὑρίσκεται κατ’ αὐτὰς εἰς διαρκῆ κίνησιν» και πως «ἀνεθεώρησε τὸ Καταστατικόν του, δηλώνων ὡς ἐλατήριόν του τὸν πόθον τñς συνενώσεως ὅλων τῶν στοιχείων τῶν συναισθανομένων τὴν ἀνάγκην νὰ δημιουργηθῇ κίνησις πρὸς παρακολούθησιν καὶ μελέτην τῶν νέων κατευθύνσεων τñς ἀνθρωπίνης σκέψεως καὶ σκοπόν τὴν ψυχαγωγίαν, σωματικὴν διάπλασιν και πνευματικήν ἀνάπτυξιν τῶν μελῶν του…» και άλλα πολλά.
Εις το «ΧΑΝΙ του ΛΙΒΕΡΤΟΥ» εκάθισα για έναν καφέ και να ακούσω ιστορίες των παλιών Κερυνιωτών.
Προσπερνώ το θρυλικό Παντοπουλείον, για το οποίο διαβάζω στην «Φωνή της Κύπρου» πως …Ἐπερατώθη ἢδη καὶ ἐτέθη εἰς κοινὴν χρῆσιν τὸ ὠραῖον καὶ μεγαλοπρεπὲς Δημαρχειακὸν Μέγαρον, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ νέου Παντοπωλείου…
…και κατηφορίζω στου “ΣΙΓΓΕΡ” για να επιλέξω μίαν ραπτομηχανή «εκ των τελειοτέρων και στερεοτέρων», όπως με πληροφορούν οι εν Κυρηνεία αντιπρόσωποι της εταιρείας. Εδώ μαθαίνω πως «η ραπτομηχανή Σίγγερ εἶνε ἀπαραίτητος εἰς πᾶσαν οικογένειαν», αφού «ἀποτελεῖ τὸν δεξιόν αὐτῆς βραχίονα».
Κατηφορίζοντας βρίσκω, αλλά δεν ενθυμούμαι σε ποιο ακριβώς σημείο, ένα «Ατμοκίνητον ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΝ κοφεττών και λουκουμιών με την επωνυμία “Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ” και ζαχαροπλάστην τον Ευστάθιον Κυπριανού» κι εκεί αγοράζω «κοφέττα, μέντες και καραμέλλες αλλά και λοκούμια αμυγδάλου εφάμιλλα των Συριανών».
Στην Κερύνεια, και δη στην οδό Βικτώριας, γνώριζα πως αφθονούν οι ράπτες, όπως ο Δημήτριος Λούτσιος, ο Ευστάθιος “Στασής” Σ. Καμηλάρη, ο Σάββας Κωλέττης και ο Τάκης Λ. Φουρουκλάς. Συναντώ όμως και τον Γιαννακό Θ. Νασιάλη που «εἰς τὸν δρόμον "Βικτωρίας" ἔχει στήσει τὸ Ραφεῖον / καὶ ἀντίκρυ τοῦ Λιβέρδου τὸ περίφημον Βαφεῖον», μα και τον εμπορορράπτην Αν. Α. Μιχαηλίδη ο οποίος πληροφορεί, «ἀναδέχομαι δ' ἐκθύμως κ' ἐκτελῶ παραγγελίας / μὲ κομψότητα καὶ τέχνην, καὶ ἐφαρμογῆς τελείας». Ομολογώ πως δεν κατάφερα να τους εντοπίσω. Ίσως την επαύριον να το ξαναπροσπαθήσω.
Κάνω μία στάση στον ΞΕΝΩΝΑ “ΙΛΑΡΙΩΝ” της Αλισαβούς και πιο κάτω, στο εστιατόριο “STAN’S HIDE OUT” απολαμβάνω ένα "steak well done" – παρά τις περί του αντιθέτου προσπάθειες του ιδιοκτήτου να με πείσει – και μετά δίπλα, στο “PAUL’S MALBERRY TREE”, πίνω ένα δροσιστικό ποτό.
Συναντώ ακόμη ένα ξενοδοχείο, «Η ΩΡΑΙΑ ΚHΡΥΝΕΙΑ, υπό την διεύθυνσιν του περιποιητικωτάτου και ρέκτου κ. Σταύρου Ι. Κωνσταντίνου το οποίο αργότερα διευθύνεται υπό του Σάββα Χαραλάμπους, όστις υπηρέτησε επί επταετίαν ως μάγειρας εις το Νοσοκομείο Κερύνειας αλλά και εις οικίας των Διοικητών και Δικαστών Άγγλων και διαθέτει κλινοστρωμνάς καθαρωτάτας…».
Στην περιπλάνησίν μου μαθαίνω πως το «Ελληνικό Ξυλουργείον “Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΣ” του Χαράλαμπου Φυλακτῆ ἵδρυσε παράρτημα ἐν τῇ ὁδῷ Βικτωρίας» όπου «ἐκτελεῖται οἱαδήποτε ξυλουργική ἐργασία, ἥτοι ἔπιπλα, κονσόλες, πουρά κ.τ.λ., τοποθετοῦνται τζάμια καὶ καθρέπται μὲ πᾶσαν ἀσφάλειαν», αλλά ταυτόχρονα «κατασκευάζονται καὶ ἐπιδιωρθοῦνται καὶ ἃμαξαι, κάρρα, ἄροτρα κ.τ.λ. εἰς τιμὰς εὐθηνάς». Εν τέλει πληροφορούμαι πως ο Χαράλαμπος μετονομάζεται σε Φυλακτῆς Χ. Μαραγκός.
Προσπερνώ τον ΞΕΝΩΝΑ “ALEX GUEST HOUSE” του Αλέξη Νικηφόρου, τα σπίτια των Ποέρων και στην περιοχή «καφκάλλες» ατενίζω στον βράχο όπου δεσπόζει ο Ιερός Ναός Αρχαγγέλου Μιχαήλ.
Ακολούθως επισκέπτομαι το «ΞΕΝΟΣΟΧΕΙΟΝ “ΑΚΤΑΙΟΝ” υπό τη Δ/νση του ιδιοκτήτη του Πέτρου Βράχα» για να διαπιστώσω ιδίοις όμμασι για τον «βουνίσιο αέρα και την θαλάσσια αύρα και τη μαγευτικωτάτη θέα» που διαθέτει και ταυτόχρονα έμαθα πως ονομάζεται και “PINK HOTEL”. Μαθαίνω επίσης πως είχε ενοικιασθεί «υπό του κ. Αλεξάνδρου Σοφοκλέους, διευθυντού του εν Λευκωσία Ελληνικού Κέντρου» και εν συνεχεία μετονομάσθη σε «QUEUR-DE-LION υπό του Μαραγκού» και πως «υπάρχει ειδική προσφορά διά ύπνον μετά προγεύματος από ₤1.250 μιλς κατ’ άτομον ημερησίως».
Λαμβάνω πρόσκλησιν από την ΔΙΕΘΝΗΝ ΛΕΣΧΗΝ ΚΕΡΥΝΙΑΣ ίνα παραβρεθώ εις τον “ΧΟΡΟΝ της ΦΑΝΕΛΛΑΣ” με την παραίνεσιν …Ἂς μὴ λεὶψῃ κανεὶς ἀπὸ τὸν ἔκτακτον χορόν, καθὸτι …μέρος τῶν καθαρῶν ἀποδόσεων θὰ διατεθῇ διὰ τοὺς πτωχοὺς τῇς πόλεως. Ιερός ο σκοπός οπότε αποφάσισα να παραβρεθώ.
Είχα τη χαρά να διαπιστώσω πως «εἰς τὸ “CAFE WYMAS GRILL” σερβίρεται «πάντοτε φρέσκο Κερυνιώτικο ψάρι, ἀστακός, γαρίδες καὶ χταπόδια» αλλά και εκλεκτοί «μεζέδες μοναδικοί εἰς ποιότητα καὶ ποικιλία» και τέλος «στο ρομαντικό “WINE A GOGO” ἀπόλαυσα τὰ διάφορα ποτά καὶ κοκτέηλ».
Καθήμενος εις το “Wine a Gogo” επληροφορήθην πως «ο Μιτσίγιαλος εις τον οποίον οι Κερυνιώται ελάμβανον τα πρώτα μαθήματα της ναυτικής επιστήμης απωλέσθη. Ετάφη υπό τον όγκον μιας ωραίας πλατείας την οποίαν ήγειρεν η αγγλική καλαισθησία. Και έτσι οι δυο μώλοι του λιμένος απαλλάτονται από τους εξωραϊσμούς και τα διάφορα αρώματα των επισκεπτών του».
Κατηφορίζω προς το Τελωνείο, αφήνοντας δεξιά το πρεσβυτέριο, την κατοικία για τον εκάστοτε εφημέριο του Αρχάγγελου, στο οικόπεδο στη βόρεια πλευρά του βράχου πάνω στον οποίο ορθώνεται η εκκλησία, το οποίο έχει δωριθεί από τον παπά Χαράλαμπο Οικονόμου[3]. Προσπερνώ και τις αποθήκες των Κωνσταντινίδιδων και φτάνω στο Τελωνείο.
Με τούτα και μ’ εκείνα η ώρα πέρασε και αποφάσισα να επιστρέψω… στο παρόν. Αφήνω όμως πίσω την ψυχή μου, εκεί… φυλακισμένη μεν ελεύθερη δε… Οψόμεθα!
_____________________
[1] Όπως πιθανόν θα έχει διαπιστώσει ο αναγνώστης-περιηγητής, χρονολογικά δε συμπίπτουν στην ίδια περίοδο όλες οι αναφορές οι οποίες γίνονται.
[2] «Ο Ραγιάς, ο άνθρωπος και το φύλλο», Ρήνας Χαραλαμπίδου Κατσελλή.
[3] Πληροφορίες από το «Βιβλίον γεννηθέντων εν Κυρηνεία» του Παπά Γιάννη Παφίτη, Της Κερύνειας μας.
-
Πηγή
-
Φώτος Λουκάς, κειμενογράφος
Στέλλα Γεωργίου Σπύρου, καταχωρήσεις εφημερίδων
Δρ Έρση Δημητριάδου, καταχωρήσεις εφημερίδων και επισημάνσεις
-
Ημερομηνία
-
1929
-
Τύπος
-
image
-
Μορφή
-
jpg
-
Χωρική κάλυψη
-
35.340285, 33.319021
-
Τοποθεσία
-
Οδός Ελευθερίας
-
Αναγνωριστικό
-
1054_Ελευθερίας_000_000_1305
