Βρύση-σιντριβάνι στον Τουρκομαχαλά

Τίτλος

Βρύση-σιντριβάνι στον Τουρκομαχαλά

Δημιουργός

1) Wanderer Refika Ulutan

2) Ahmet Kanattı -Εθνικό Αρχείο της Κερύνειας

Συνεργάτες

Δήμος Κερύνειας

Φώτος Λουκάς

Περιγραφή

Έρευνα-κείμενο: Φώτος Χρ. Λουκάς – Ιωάννα Φουρουκλά

1η Φωτ.: Ο φακός ατενίζει ΒΒΔ.
Το μνημείο-τάφος ή μαυσωλείο [Τεμ. 200], στη γωνία των οδών Ναμίκ Κεμάλ και Κεμάλ Ατατούρκ.
Δίπλα, επί της Ναμίκ Κεμάλ, βρίσκονταν η δεξαμενή με τη βρύση-σιντριβάνι [Τεμ. 201], η οποία κατεδαφίστηκε το 1965/68. Δεξιά, το συνεργείο αυτοκινήτων του Σωκράτη Δημητριάδη [Τεμ. 202].

2η Φωτ.: Ο φακός ατενίζει ΒΒΔ.
Το μνημείο-τάφος ή μαυσωλείο [Τεμ. 200], στη γωνία των οδών Ναμίκ Κεμάλ και Κεμάλ Ατατούρκ. Δίπλα, επί της Ναμίκ Κεμάλ, η δεξαμενή με τη βρύση-σιντριβάνι [Τεμ. 201] και πίσω το συνεργείο αυτοκινήτων του Σωκράτη Δημητριάδη [Τεμ. 202].

ΒΡΥΣΗ
Η κρήνη ήταν στην πραγματικότητα μια χτισμένη δεξαμενή με τρούλο στην κορυφή και σιντριβάνια μόνο προς το δρόμο (Namik Kemal) στην ανατολική πλευρά του. Το νερό έφτανε από μια πηγή ή πηγές στην περιοχή της Καλιφόρνια και μια σειρά από πηγάδια (λαούμια) κατά μήκος του νότιου άκρου της οδού Στασίνου. Μία μακριά χτισμένη τάφρος κατά μήκος της δυτικής πλευράς της οδού Στασίνου, καλυμμένη με πλατιές πέτρες, μέχρι το βόρειο άκρο της οδού Στασίνου, φέρνει το νερό σε μια χτισμένη δεξαμενή δίπλα στο σπίτι της Μαρίτσας Πλουσίου [σ.σ. στο νότιο τέρμα της Ναμίκ Κεμαλ, Τεμ. 17]. Το ύψος της χτισμένης τάφρου ήταν στο επίπεδο του δρόμου κοντά στο σπίτι του Σίμου Κωστάμπεη (στην οδό Στασίνου), και γινόταν υψηλότερο καθώς πλησίαζε τη δεξαμενή στο τέλος της οδού Στασίνου, όπου το ύψος ήταν λίγο περισσότερο από δύο μέτρα. Η δεξαμενή αυτή, ήταν το σημείο εκκίνησης πολλών και διαφορετικών διαμέτρων μεταλλικών σωλήνων, διανέμοντας το νερό σε διάφορα μέρη της πόλης, συμπεριλαμβανομένης της εν λόγω βρύσης». (*1)

Στην Πάνω Κερύνεια, στον Τουρκομαχαλά και στο σημείο όπου διασταυρώνονται οι οδοί Ναμίκ Κεμάλ (Namık Kemal Cd) και Κεμάλ Ατατούρκ (μετά το ’74 Cemal Gürsel Cd) επί της Ναμίκ Κεμάλ, βρίσκεται στα δεξιά-βόρεια η παλιά βρύση, η Çeşme (= κρήνη, βρύση) που ονομαζόταν Boğaz και το μνημείο, στ’ αριστερά.
Αυτή η τοποθεσία ονομάζεται Kavaklı Dede ή απλά Şehida, εις μνήμη του ήρωα-μάρτυρα Kavaklı Dede, ο οποίος έπεσε μαρτυρικά κατά τη διάρκεια της κατάκτησης της Κύπρου από τους Οθωμανούς.

Σύμφωνα με την παράδοση, αυτή η βρύση χτίστηκε από τον Fehim Efendi, τον εκπρόσωπο του Evkaf, σε ανάμνηση του γεγονότος ότι βρέθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών σε ένα οικόπεδο πιο δυτικά και μεταφέρθηκε στην τρέχουσα θέση του.
H βρύση κατεδαφίστηκε το 1967/68 με την αιτιολογία «εργασίες διαπλάτυνσης του δρόμου». Όταν τέθηκε το ζήτημα της απομάκρυνσης και του μνημείου από εκεί, ο δήμος έκανε πίσω λόγω της αντίδρασης των Τούρκων της Κερύνειας.

Όσον αφορά τον δάσκαλο και το παιδί που φαίνονται στη φωτογραφία, μπορούμε να προσδιορίσουμε περίπου την χρονολογία, 1947-1950. Το παιδί στη φωτογραφία, είναι ο Guner, πατέρας της Jasmine Ziya. Σύμφωνα με τον Erkan Eminaga, ο δάσκαλος στην εικόνα είναι ο Χατζή Μεχμέτ Λισανί (Hacı Mehmet Lisani), θείος του Erkan. Το σπίτι του βρισκόταν στην οδό Said paşa, δίπλα στο καφενείο του Karantinacı. Ο Χατζή Μεχμέτ, ήταν ιμάμης του τζαμιού Yazicizade της γειτονιάς. Παράλληλα, έφτιαχνε ψάθινα καλάθια από ψάθα.

Ο Τάκης Νεοφύτου περιγράφει: «…Σχετικά με τη βρύση που βρισκόταν ακριβώς έξω από το σπίτι μου, όταν η οικογένειά μου ζούσε στο σπίτι των Σαμπρίς, κατά τη δεκαετία του '50. Ήταν στην πραγματικότητα καθημερινό μου καθήκον να φέρνω νερό στο σπίτι, χρησιμοποιώντας ένα ‘τενέκε’, ‘σίκλα’ ή ‘κούζα’. Κάποια στιγμή είχα κατασκευάσει ένα μικρό όχημα για να διευκολύνω τη μεταφορά (ένα ξύλινο κουτί, 4 τενεκεδένια κουτιά, ‘μαστραππούθκια’ για τροχούς και ένα σχοινί για να το τραβάω».

Πηγή

(1*) Τάκης Νεοφύτου

Οι πληροφορίες προέκυψαν από ελεύθερη μετάφραση συνομιλιών Τ/κ σε αντίστοιχες φωτογραφίες στο fb, στους συνδέσμους….

Ahmet Said Sayın

Ahmet Said Sayın

Ahmet Said Sayın

Ημερομηνία

1974/...
1947/1950

Τύπος

image

Μορφή

jpg

Θέμα

Μνημείο See all items with this value

Χωρική κάλυψη

35.3352875, 33.3226974

Τοποθεσία

Οδός Ναμίκ Κεμάλ

Αναγνωριστικό

1148_Ναμίκ Κεμάλ_000_201_4343
1148_Ναμίκ Κεμάλ_000_201_4344